نوروساینس چیست؟
تا به حال فکر کردهاید ما چطور میبینیم و میشنویم؟ یا چطور میخوابیم، یاد میگیریم و بر چه اساسی برخی اقدامات را انجام میدهیم؟ جدا از اینها، چطور میشود که عاشق میشویم؟ نوروساینس علمی است که به این پرسشها پاسخ میدهد.
نوروساینس، علم بررسی عملکرد مغز و دستگاه عصبی است. در این علم، تأثیر هر نورون بر رفتار و افکار انسان بررسی میشود. نوروساینس نشان میدهد مغز چگونه عمل میکند و چگونه میتوان آن را بهتر شناخت و مدیریت کرد.
در نوروساینس دقیقاً چه کار میکنیم؟
در نوروساینس، دانشمندان و محققان همواره به دنبال شناخت مغز و تأثیر آن بر عملکردهای شناختی هستند. منظور از عملکردهای شناختی، فرایندهایی مانند یادگیری، حافظه، توجه، تصمیمگیری، مهارتهای کلامی و موارد مشابه است.
پاسخ به پرسشهای زیر از اهداف مهم علم نوروساینس است:
تعریف ویکیپدیا از علم نوروساینس به شرح زیر است:
- چطور میخوابیم؟
- چطور یاد میگیریم؟
- چطور احساس شادی و درد را تجربه میکنیم؟
- چطور میتوانیم مغز خود را مدیریت کنیم؟
علوم اعصاب یا نوروساینس یا دانش اعصاب (به انگلیسی: Neuroscience) دانش پژوهش دستگاه یا سامانهٔ عصبی و زیرشاخهای چندرشتهای از زیستشناسی است که با بهرهگیری از فیزیولوژی، آناتومی، زیستشناسی تکاملی و زیستشناسی سلولی و مولکولی، مدلسازی ریاضی و روانشناسی، به درک ویژگیهای نورونها و مدارهای عصبی میپردازد. بهطور سنتی، دانش اعصاب یکی از زیرشاخههای پزشکی، زیستشناسی و داروسازی شناخته میشد. با این حال، امروزه این دانش یک رشته میانرشتهای است و با حوزههایی مانند روانشناسی، شیمی، رایانه، مهندسی، زبانشناسی، ریاضیات، پزشکی، فیزیک و فلسفه ارتباط دارد.
در نهایت، هدف این علم کمک به پیشرفت درمان بیماریهای عصبی است. همانطور که در تعریف ویکیپدیا آمده، نوروساینس در حوزههایی مانند بازاریابی، رایانه و بسیاری از رشتههای دیگر نیز کاربرد و پژوهش دارد.
چرا نوروساینس مهم است؟
نوروساینس مهم است، زیرا راه شناخت مغز را برای ما هموار میکند. مغز بهعنوان مدیر اصلی افکار و اعمال هر انسان، اگر بهدرستی شناخته و مدیریت شود، میتواند باعث بهبود افکار، تصمیمها و رفتارهای ما شود.
هر انسانی به دنبال شکوفایی و ساختن زندگی بهتر برای خود و دیگران است. شناخت مغز و یادگیری نحوه مدیریت آن، نخستین قدم در این مسیر است. تا زمانی که ندانیم چگونه فکر میکنیم، چگونه عمل میکنیم و چگونه میتوانیم خود را تغییر دهیم، رسیدن به شکوفایی دشوار خواهد بود.
بهطور کلی، علوم اعصاب بر همه عملکردهای انسان تأثیر میگذارد و در شناخت و درمان بسیاری از اختلالات و بیماریها نقش مهمی دارد، از جمله:
- سندرم داون
- اختلالات طیف اوتیسم
- بیشفعالی
- اعتیاد
- بیماری پارکینسون
- تومورهای مغزی
- صرع
- عوارض سکته مغزی، مانند ناتوانی در صحبت کردن
آیا نوروساینس همان نورولوژی (عصبشناسی) است؟
خیر. نورولوژی شاخهای از پزشکی است که به تشخیص، درمان و بررسی بیماریهای دستگاه عصبی میپردازد؛ در حالی که نوروساینس حوزهای گستردهتر است و هر موضوع مرتبط با مغز، دستگاه عصبی و عملکرد آن را از جنبههای مختلف بررسی میکند.
شاخههای نوروساینس؛ علوم اعصاب چند شاخه دارد؟
در ادامه، چند شاخه از این علم را معرفی میکنیم. البته تعداد شاخههای نوروساینس بسیار بیشتر از مواردی است که در این مقاله به آنها اشاره شده است.
۱. علوم اعصاب شناختی
در Affective Neuroscience، محققان روی مکانیسمهای دخیل در احساسات و شناخت تحقیق میکنند. در واقع، موضوع این تحقیقات، نحوه برداشت و درک ما از دنیاست. بسیاری از این پژوهشها روی مدلهای حیوانی انجام میشوند.
ما در این سایت بیشتر به علوم اعصاب شناختی میپردازیم و تلاش میکنیم آن را بهتر یاد بگیریم.
۲. علوم اعصاب سلولی
در Cellular Neuroscience، نورونها در سطح سلولی مطالعه میشوند. این زیرشاخه شامل بررسی شکل و ساختار سلولها (مورفولوژی) نیز هست.
۳. علوم اعصاب بالینی
Clinical Neuroscience مطالعه علمی مکانیسمهایی است که باعث ایجاد بیماریهای عصبی در انسان میشوند.
شناخت دقیقتر نوروساینس
نوروساینس بسیار گستردهتر از آن است که بتوان همه جنبههای آن را در یک مقاله بررسی کرد. اما بیایید چند مورد را بیشتر بشناسیم.
نورون
در حقیقت، نورون چیست و چه نوع سلولی است؟
اگر بدن انسان را یک ساختمان فرض کنیم، نورونها با تشکیل شبکههای عصبی، نقش سیمکشی این ساختمان را بر عهده دارند. آنها پیامها را از داخل یا خارج بدن دریافت میکنند، به مراکز عصبی میرسانند، پاسخ را دریافت کرده و به اندامها منتقل میکنند.
نورونها سلولهای تخصصیای هستند که در مغز، نخاع و دستگاه عصبی محیطی فعالیت میکنند. این سلولهای عصبی تحریکپذیر بوده و مسئول انتقال و پردازش پیامها هستند.
نورونها از طریق پدیده الکتروشیمیایی با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند. منظور از پدیده الکتروشیمیایی، واکنشهای شیمیاییای است که در اثر عبور جریان الکتریکی رخ میدهند یا برعکس، واکنشهای شیمیاییای که باعث ایجاد جریان الکتریکی میشوند. نورونها به کمک همین فرایند، پیامها را از مغز به سراسر بدن ارسال میکنند و همچنین پیامهای دریافتی از بافتهای بدن را به مغز بازمیگردانند.
دانشمندان تخمین میزنند که مغز انسان حدود ۸۶ میلیارد نورون دارد. علاوه بر این، نورونها انواع مختلفی نیز دارند.
مسیر عصبی
زمانی که قصد داریم مهارت جدیدی یاد بگیریم، بین نورونها ارتباطهای سیناپسی ایجاد میشود و پیامهایی میان آنها رد و بدل میشود. هر بار که آن مهارت را تمرین میکنیم، این ارتباطها تقویت شده و بهتدریج یک مسیر عصبی شکل میگیرد.
به همین دلیل است که همیشه توصیه میشود برای یادگیری هر مهارتی، آن را بارها تمرین کنید. زیرا با تمرین مداوم، مسیرهای عصبی مرتبط با آن مهارت شکل گرفته و تقویت میشوند.
جمعبندی
نوروساینس یا علوم اعصاب، علمی است که به ما کمک میکند مغز و دستگاه عصبی را بهتر بشناسیم و درک کنیم که افکار، احساسات، تصمیمها، یادگیری و رفتارهای ما چگونه شکل میگیرند. هرچه شناخت ما از عملکرد مغز بیشتر شود، بهتر میتوانیم تواناییهای ذهنی خود را تقویت کنیم، عادتهای مؤثر بسازیم و کیفیت زندگیمان را بهبود دهیم.
این علم تنها به درمان بیماریهای عصبی محدود نمیشود، بلکه در حوزههایی مانند آموزش، روانشناسی، فناوری، بازاریابی و توسعه فردی نیز کاربردهای گستردهای دارد. در نهایت، شناخت مغز نخستین گام برای شناخت بهتر خودمان و حرکت در مسیر رشد و شکوفایی است.